Wczuj się w klimat: o konieczności ochrony krajobrazu – bioróżnorodność i georóżnorodność

WCZUJ SIĘ W KLIMAT

O KONIECZNOŚCI OCHRONY KRAJOBRAZU BIORÓŻNORODNOŚĆ I GEORÓŻNORODNOŚĆ

22 maja obchodziliśmy Międzynarodowy Dzień Różności Biologicznej. To nietypowe święto powołane do życia przez Organizację Narodów Zjednoczonych. Cel celebracji jest prosty – podniesienie świadomości ekologicznej społeczeństw. Nic bardziej nie szkodzi naszej planecie od człowieka.

To my ludzie doprowadzamy do szkodliwych zmian w siedliskach, niewłaściwie użytkujemy glebę, przez ścieki i nawozy zanieczyszczamy także wody, ubożąc w ten sposób szatę roślinną i wachlarz gatunkowy zwierząt.

Bioróżnorodność to nic innego jak zróżnicowanie na wszelkich poziomach organizacji życia, obejmujące zróżnicowanie genów, gatunków i ekosystemów. Pod podjęciem kryją się istoty i rośliny powstałe w toku ewolucji (spontaniczne gromadzenie genów w unikalnych kombinacjach) oraz rasy i odmiany roślin i zwierząt stworzone przez człowieka w hodowli. Definicja bioróżnorodności została stworzona przez Thomasa Lovejoya w 1980 r.

Upowszechniono ją dopiero po konferencji National Forum on Biological Diversity w 1986 roku, a zrobili to M.W. Rosen i E. Wilson.

Istotą bioróżnorodności jest bogactwo gatunkowe oraz proporcje ich występowania. Im równiejsze proporcje, tym biocenoza bogatsza.

Występują trzy typy bioróżnorodności

- genetyczna – to zróżnicowanie między osobnikami tego samego gatunku w danej populacji

- gatunkowa – mowa o liczebnej różnorodności gatunków roślin, zwierząt i mikroorganizmów występujących na naszej planecie

- ekologiczna - dotyczy wielu rozmaitych zgrupowań form ekologicznych, biocenoz, ekosystemów i krajobrazów.

Rolnictwo a bioróżnorodność

Intensyfikacja uprawy rolniczej powodująca zmiany w ekosystemach jest dużym zagrożeniem dla bioróżnorodności. Chęć uzyskania jak największych plonów przy niewielkim wysiłku powoduje likwidowanie miedz, zadrzewień śródpolnych, oczek wodnych, mokradeł czy obszarów trawiastych. Ułatwia to uprawę pól, ale negatywnie wpływa na ochronę bioróżnorodności.

Eliminacja obszarów, które dałyby schronienie podczas trwania niekorzystnych warunków środowiskowych, intensywna orka, stosowanie nadmiernych ilości pestycydów i nawozów, pogorszenie się warunków wodno-glebowych to zagrożenia dla wielu roślin i zwierząt. Poza tym w utrzymaniu zdrowych zasad nie pomagają uprawy jednogatunkowe.

Uprawiając rolę, nie rezygnujmy z utrzymywania zakrzaczeń, miedz, oczek wodnych czy zadrzewień śródpolnych, które wspólnie tworzą tak zwane infrastruktury i obszary proekologiczne. Wspomagają one w sposób pośredni ograniczenie zużycia w rolnictwie pestycydów.

Jak chronić bioróżnorodność?

Należy zwiększyć intensywność badań nad inwentaryzacją gatunków. Podjąć próby tworzenia bogactwa biologicznego, czyli zweryfikować potencjał ekonomiczny ekosystemu, aby w przyszłości można było lepiej nim gospodarować. Trzeba podjąć próbę zachowania gatunków roślin i zwierząt zagrożonych wyginięciem. Warto postawić na odtwarzanie ekosystemów naturalnych, poprzez powiększanie tych już naturalnie występujących do rozmiarów gwarantujących przetrwanie gatunków i ekosystemów.

Czym jest georóżnorodność?

To nic innego jak różnorodność przyrody nieożywionej wraz z procesami zachodzącymi na powierzchni Ziemi, w morzach i oceanach. Za jej ochronę odpowiedzialny jest w Polsce Państwowy Instytut Górniczy. Zadaniem geologów jest zapobieganie i usuwanie negatywnych skutków zjawisk przyrodniczych, takich jak: osuwiska, powodzie, zanieczyszczenie środowiska, degradacja gleb, gospodarka zasobami wodnymi i odpadami, zmiany klimatu.

Istotna jest także ekspozycja dziedzictwa natury nieożywionej, które w Polsce jest wyjątkowo bogate. Mamy w Polsce przecież wybrzeża klifowe, krajobraz polodowcowy, formy procesów krasowych, pozostałości zjawisk wulkanicznych, góry fałdowe i zrębowe, odsłaniające odległą historię Ziemi, wyrobiska pogórnicze. W ich obrębie powstają często geostanowiska i geoparki, stanowiące formę ochrony krajobrazu.

Jak wyjaśniają geolodzy z PIG: geostanowiska są pojedynczymi lub mozaikowo rozłożonymi obiektami o wybitnych walorach geologicznych. Dokumentują one historię geologiczną obszaru lub ilustrują poszczególne procesy geologiczne. Natomiast geopark oznacza szeroko rozumiane środowisko przyrodnicze i kulturowe Ziemi z wytyczonymi ścieżkami geologiczno-turystycznymi. W Polsce istnieje jeden Światowy Geopark UNESCO Łuk Mużakowa oraz 29 geoparków krajowych.

Na naszym terenie występuje jeden geopark - Geopark Jurajski i zajmuje obszary Zespołów Jurajskich Parków Krajobrazowych województw małopolskiego i śląskiego, Ojcowski Park Narodowy i projektowany Jurajski Park Narodowy.

22 MAJA DZIEŃ BIORÓŻNORODNOŚCI

Z tej okazji António Guterres Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych skierował do nas wszystkich list: „Zdrowa planeta ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia Celów Zrównoważonego Rozwoju. Mimo to tracimy różnorodność biologiczną w bezprecedensowym i alarmującym tempie, a zjawisko to nasila się. Wyczerpujemy zasoby szybciej, niż natura może je uzupełnić. Z kolei COVID-19 ponownie uświadomił nam, jak bardzo człowiek jest związany z naturą.

Obecny kryzys jest szansą na lepszą odbudowę po pandemii. Musimy chronić przyrodę, przywracać ekosystemy i ustanowić równowagę w związku z naszą planetą. Nagroda będzie ogromna. Jeśli zatrzymamy proces utraty różnorodności biologicznej, to poprawimy zdrowie ludzi, osiągniemy zrównoważony rozwój i sprostamy kryzysowi klimatycznemu. Istnieją rozwiązania chroniące różnorodność genetyczną naszej planety na lądzie i na morzu. Każdy ma swoją rolę do odegrania.

Kluczowe znaczenie ma zrównoważony styl życia. Każdy człowiek na świecie powinien mieć możliwość dokonania wyboru i prowadzić zrównoważony styl życia. Oznacza to, że potrzebujemy lepszej polityki promującej odpowiedzialność rządów, biznesu i pojedynczych osób. Wszyscy musimy być częścią ruchu na rzecz zmian. W tym roku rządy państw spotkają się w Kunming w Chinach, aby uzgodnić nowy i ambitny plan globalnych działań na rzecz różnorodności biologicznej.

Wesprzyjmy ich misję, opowiadając się za naturą. W tym Międzynarodowym Dniu Różnorodności Biologicznej bądźmy wszyscy częścią rozwiązania ku lepszej przyszłości”.