Wczuj się w klimat: istota wód powierzchniowych i podziemnych

W hydrologii rozróżnia się: wody opadowe, wody powierzchniowe i wody podziemne. Wszystkie mają znaczący wpływ na nasze życie. Powinniśmy je chronić przed zanieczyszczeniami. Dlaczego?

Wody powierzchniowe to wszelkiego rodzaju zbiorniki - od oczek wodnych, poprzez sadzawki i jeziora, aż do akwenów morskich oraz wody cieków od strumyków do dużych rzek.

Wody podziemne dzielimy na wody gruntowe płytkie oraz wgłębne - artezyjskie. Studnie wiercone sięgają do poziomu wód artezyjskich, natomiast studnie kopane zasilane są płytkimi wodami gruntowymi.

Wskazane wyżej rodzaje wód pozostają ze sobą w ścisłym związku, a to za sprawą stałego krążenia ich w środowisku.

Jednym z podstawowych kryteriów oceny przydatności wody do picia jest zawartość w niej azotanów. Zawartość azotanów w wodzie pitnej nie może przekraczać 10 mg azotu azotanowego (N-NO3) w 1 litrze wody. Jak wykazały badania, ponad 50% studni kopanych w gospodarstwach wiejskich dostarcza wody, w której zawartość azotanów przekracza ustalony limit.

A przecież chcemy mieć czystą wodę do picia, do kąpieli i rekreacji.

Chcemy, by woda w zbiornikach, w których na przykład łowimy ryby, spełniała odpowiednie normy. Nie zawsze się tak dzieje, a to za sprawą zanieczyszczeń, którymi traktujemy naszą planetę.

Źródła zanieczyszczeń wód dzielimy na rolnicze i poza rolnicze. Zanieczyszczać wody może niekiedy cała wieś. Mogą im szkodzić również wiejskie wysypiska śmieci, nieszczelne instalacje sanitarne, składowiska stałych i płynnych odchodów zwierzęcych.

Na zanieczyszczenie wody pitnej wpływ mają składniki pokarmowe roślin, głównie azotany i fosforany. Nadmierne dawki lub niewłaściwy sposób nawozowania może spowodować, że woda na danym terenie nie będzie zdatna do picia.

Substancje toksyczne – środki ochrony roślin, metale ciężkie powodują skażenie wód i jest zagrożeniem dla życia biologicznego w wodach. Wody skażone w ten sposób muszą być wyłączone z rekreacji. Efekt taki daje stosowanie chemicznej ochrony roślin czy stosowanie osadów ściekowych i kompostów przemysłowych na terenach siewnych.

Również drobne nieorganiczne i organiczne cząstki gleby tworzące zawiesinę są zagrożeniem dla życia biologicznego, akweny wyłączone są z rekreacji, a sam przesył wody jest utrudniony. Za to odpowiada erozja wietrzna i wodna, stosowanie nawozów naturalnych i organicznych w niewłaściwy sposób. Wody powierzchniowe są zanieczyszczane azotanami w wyniku spływów powierzchniowych.

Związki fosforu – fosforany są wprowadzane do gleby w formie nawozów i w przeciwieństwie do azotanów nie ulegają praktycznie stratom ani w wyniku wymywania, ani ulatniania.

Mogą się one jednak dostawać do wód powierzchniowych ze spływającymi cząsteczkami gleby (erozja) i wraz z azotanami decydują w dużej mierze o rozwoju planktonu, a więc o tak zwanych zakwitach wód. Dlatego zanieczyszczenie wód fosforanami jest nie mniej groźne od zanieczyszczenia azotanami. Wody mogą być również zanieczyszczane pozostałościami chemicznych środków ochrony roślin oraz innymi substancjami toksycznymi.

Środki ochrony roślin mogą się dostawać do wód zarówno w obrębie zagrody wiejskiej, jak i z pól, na których są stosowane. W obrębie zagrody zagrożenie wynika z niewłaściwego ich przechowywania i przygotowywania do stosowania (napełnianie i mycie opryskiwaczy), a w obrębie pól z wymywania do wód gruntowych lub znoszenia w czasie oprysku do wód powierzchniowych.

Źródłem innych substancji toksycznych, na przykład metali ciężkich, są stosowane niekiedy w rolnictwie osady ściekowe i komposty przemysłowe.

Źródłem zanieczyszczenia azotanami wód gruntowych w obrębie zagrody wiejskiej są źle przechowywane nawozy naturalne, a niekiedy nieszczelne zbiorniki do gromadzenia nieczystości.

Jak chronić wody? Używajmy nawozów naturalnych. Dbajmy, by nasze zbiorniki na stale i płynne odchody i odpady gospodarskie były szczelne.

Wszystkie produkowane w gospodarstwie płynne i stałe nawozy naturalne oraz odpady powinny być przechowywane w specjalnych, szczelnych zbiornikach lub na płytach usytuowanych w odpowiedniej odległości od zabudowań i granic zagrody wiejskiej, zgodnie z wymaganiami prawa budowlanego, a przede wszystkim od studni, stanowiącej źródło zaopatrzenia w wodę dla ludzi i zwierząt.

Należy dążyć do zmniejszenia ilości gnojowicy produkowanej w gospodarstwie poprzez ograniczenie do koniecznego minimum ilości wody zużywanej do mycia pomieszczeń inwentarskich i ograniczenia wycieków z poideł.

Nie należy odprowadzać ścieków bezpośrednio do wód powierzchniowych ani rozlewać ich na pola. Bezodpływowe zbiorniki powinny być opróżniane przy pomocy wozów asenizacyjnych, a zawartość dostarczana do najbliższej oczyszczalni ścieków.