„Błyskawica” – historia Wandy Traczyk-Stawskiej

„ B ŁY S K AW I CA” H i s t o r i a Wa n d y Tr a c z y k - S t a w s k i e j M i c h a ł Wó j c i k Takiej Wandy nie znacie Sześćdziesiąt trzy dni walki to był najważniejszy czas w jej życiu. Wanda Traczyk-Stawska po raz pierwszy w wywiadzie-rzeka z Michałem Wójcikiem opowiada historię swojego niezwykłego życia. Wanda Traczyk-Stawska: wojowniczka, aktywistka, kobieta instytucja, autorytet moralny.

Walczyła w Po- wstaniu Warszawskim jako strzelec i łączniczka Od- działów Osłonowych Wojskowych Zakładów Wydaw- niczych (WZW) – Biura Informacji i Propagandy – Ko- mendy Głównej AK. Po wojnie studiowała psychologię i przez całe zawodowe życie pracowała z dziećmi z nie- pełnosprawnościami. Dlaczego mówi o sobie żołnierz, a nie żołnierka? Czym było dla niej powstanie? Jak wyglądało z perspektywy młodej dziewczyny? W jaki sposób ocenia je dzisiaj? I dlaczego nadal walczy?

„Pyskate i uparte dziecko, które chce dorównać w walce kolegom, marzy o zamianie starego smith- -wessona na pistolet maszynowy Błyskawica”. Oto Wanda, czyli kapral podchorąży „Pączek” – taki pseu- donim nosiła rezolutna siedemnastoletnia dziewczyna z warszawskiego Czerniakowa. „W powstaniu byłam chłopakiem. Po prostu. Stałam się jednym z nich”.

To między innymi przeżycia z tamtych sześćdziesięciu trzech dni na zawsze ją ukształtowały i całkowicie zmieniły jej życie, zaważając na dalszych losach oraz osobistych wyborach. W rozmowie z Michałem Wójcikiem Wanda Traczyk- -Stawska rozmawia nie tylko o tamtym czasie.

Dzieli się także wspomnieniami ze swojego szczęśliwego dzieciństwa w przedwojennej Polsce, opowiada o trau- matycznych wojennych doświadczeniach, o gniewie, bólu i niezgodzie na niesprawiedliwość, o żyjących wtedy ludziach, ich historiach i wyborach, o świecie, który przestał już istnieć – a swoją szczerą opowieść kończy na trudnych czasach powojennych, gdy musiała zmierzyć się z demonami przeszłości i zacząć żyć od nowa.

Wanda Traczyk-Stawska – pedagożka, działaczka pod- ziemia niepodległościowego, żołnierz Armii Krajowej, uczestniczka powstania warszawskiego, przewodni- cząca Społecznego Komitetu ds. Cmentarza Powstań- ców Warszawy. Po wojnie ukończyła studia na Wydzia- le Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego i podjęła pracę w Szkole Specjalnej nr 6 dla dzieci specjalnej troski na Pradze. Przez wiele lat pracowała jako na- uczycielka w Szkole Podstawowej Specjalnej nr 3 przy ul.

Ząbkowskiej 43. Współinicjatorka wielu projektów związanych z pielęgnowaniem pamięci o powstaniu warszawskim. Odznaczona m.in. Krzyżem Walecznych. W 2018 roku wsparła protest rodziców dzieci z niepeł- nosprawnościami. Włączyła się także w Strajk Kobiet, protestowała przeciwko wydarzeniom na polsko-bia- łoruskiej granicy. Michał Wójcik – historyk i dziennikarz. Autor progra- mów i książek historycznych. O przeszłości najchętniej rozmawia.

Stąd wywiad rzeka z Zofią Posmysz („Króle- stwo za mgłą”), a także ze Stanisławem Likiernikiem („Made in Poland”) i Stanisławem Aronsonem („Woj- na nadejdzie jutro”), które przeprowadził wspólnie z Emilem Maratem. Ostatnio zajmuje się powstaniami w obozach zagłady („Treblinka'43” i „Zemsta. Zapo- mniane powstania w obozach zagłady”). Laureat Na- grody Historycznej Tygodnika Polityka 2015 i Nagrody Newsweeka im. Teresy Torańskiej 2018.