Wielkie historyczne odkrycie w Koziegłowach

WIELKIE HISTORYCZNE ODKRYCIE W KOZIEGŁOWACH

Wszystko wskazuje na to, że opowieści o istnieniu koziegłowskiego zamku to nie żadne bajki. Prowadzone przez ostatnie dwa miesiące badania archeologiczne potwierdzają, że ziemie w sercu gminy skrywały ważny historycznie obiekt. Badacze odkryli ruiny, my odkrywamy odrobinę kuchni i pytamy, co sprawiło, że po wielu latach w końcu zdecydowano się na taki krok.

Z człowiekiem wpisanym w historię i historię piszącym i odkrywającym ją przed nami, Arturem Rokiem, Powiatowym Konserwatorem Zabytków z Będzina rozmawiamy o odkrytym niedawno ważnym na mapie przeszłości zamkiem w Koziegłowach. Nasz rozmówca to historyk i konserwator-zabytkoznawca ratuje cenne historyczne obiekty, badacz, autor publikacji naukowych i koncepcji prac konserwatorsko-restauratorskich. Można go spotkać na zamku w Siewierzu, o którym wie niemal wszystko.

- Mieszkańcy nie tylko powiatu myszkowskiego, ale i nawet samych Koziegłów nie wiedzą, że ziemia w tej właśnie miejscowości skrywa jakieś ruiny. A już tym bardziej trudno im uwierzyć, że kiedykolwiek stał tam zamek. Co odkryły badania?

Artur Rok: - Tak, to prawda. Zamek w Koziegłowach nie zachował się niestety w postaci tak „spektakularnej” ruiny, jak większość zamków na sąsiedniej Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, czy w Siewierzu.

Do dziś został z niego kopiec otoczony czytelnymi wałami ziemnymi ze śladami poprzedzającego go podzamcza. Również usytuowanie zamku na podmokłych łąkach, z dala od siedzib ludzkich powodowało, iż był on mało odwiedzany i przez to mało znany. Zamek w Koziegłowach był jednak bardzo ważną warownią – drugim po Siewierzu zamkiem Księstwa Siewierskiego oraz stolicą funkcjonującego w jego ramach (do pocz. XVI w.) tzw. „Baronatu Koziegłowskiego”.

W obecnym sezonie badawczym (2022 r.) ekipa z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego, pod kierunkiem dr. inż. Artura Gintera, z którym współpracowałem, odsłoniła cały zarys fundamentu wieży bramnej oraz przylegle do niej fragmenty kurtyny muru obwodowego. Był to największy obiekt architektoniczny wchodzący w skład zamku, odsłonięty w tym sezonie badawczym. Natomiast z samego korpusu zamku odsłonięto w wąskim wykopie dwa fragmenty murów.

Rejon ten czeka na przyszłe sezony badawcze, w których odsłonimy cały zarys głównego budynku warowni.

- Z jakich czasów pochodzi obiekt?

A.R.: - Źródła pisane wskazują na XIV w. jako datę powstania murowanego zamku. Historycy – po weryfikacji legendarnych danych zawartych w nowożytnych herbarzach (m.in. Paprockiego) – przypisują obecnie jego wzniesienie Mściwojowi, łowczemu i podkomorzemu krakowskiemu. Miałoby to mieć miejsce na przełomie lat 40/50. XIV w. Synem Mściwoja był słynny Krystyn I, który zapoczątkował znany ród „Lisów” koziegłowskich. Być może to on rozbudował zamek?

Tereny Koziegłów, wchodzące wówczas w skład księstwa siewierskiego, stanowiły domenę książąt cieszyńskich podległych Królestwu Czeskiemu.

Prowadząc badania, mamy jednakże nadzieję uzyskania dokładniejszej daty budowy obiektu np. poprzez zastosowanie metod datowania termoluminescencyjnego, dendrochronologii czy C14.

Ponadto chcemy określić, jak bardzo został on rozbudowany. Wiemy już np., że odkryty fundament wieży powstał później niż mur obronny zamku.

Zamek stanął na starszym, drewniano-ziemnym założeniu obronnym (grodzie). Jest ono starsze niż murowana warownia, ale na jego wydatowanie należy jeszcze poczekać.

- W którym miejscu jest zlokalizowany?

A.R.: - Zamek, a raczej jego relikty, usytuowany jest na łąkach po zachodniej stronie drogi szybkiego ruchu relacji Katowice-Warszawa.

- Jaka jest własność nieruchomości? Czy to prywatna działka?

A.R.: - Relikty zamku są własnością gminy Koziegłowy.

- Nic nie dzieje się samo, kto dążył do przeprowadzenia wykopalisk i jak to się stało, że w ogóle do nich doszło?

A.R.: - Pierwszym asumptem było zainteresowanie historią i zabytkami miasta, burmistrza Koziegłów pana Jacka Ślęczki.

Pracownik Urzędu Gminy i Miasta Koziegłowy, z którym ongiś długo współpracowałem na zamku w Siewierzu, skontaktował się ze mną w sprawie podzielenia się moimi doświadczeniami konserwatorskimi jako Powiatowego Konserwatora Zabytków w Będzinie oraz autora koncepcji restauracji zamku w Siewierzu, z prośbą o podpowiedź i koncepcję, którą można by zastosować w przypadku Koziegłów.

Taki wstępny pomysł przedstawiłem, sugerując jednocześnie, iż konieczne jest najpierw przeprowadzenie badań archeologicznych, które nie tylko pozwolą poznać historię obiektu, ale również odsłonić jego fundamenty w celu ich późniejszej ekspozycji.

Zasugerowałem do przeprowadzenia wykopalisk Instytut Archeologii w Łodzi i pana dr. inż. Artura Gintera, z którym brałem udział w wykopaliskach na zamku i Rynku w Siewierzu oraz pałacu w Domanicach na Dolnym Śląsku. Artur Ginter kieruje w Łodzi nowoczesną pracownią termoluminescencji.

Jest to metoda, którą stosuje się do datowania materiału ceramicznego. Zastosowaliśmy ją przy datowaniu początków zamku w Siewierzu. Tak więc zamek w Koziegłowach „obudziła” pasja wielu osób. Jednakże bardzo ważne jest tu podkreślenie niezwykle pozytywnego podejścia do tematu pana burmistrza Koziegłów Jacka Ślęczki oraz Rady Gminy i Miasta Koziegłowy.

- Czy odnaleziono jakieś przedmioty?

A.R.: - Podczas badań odnaleziono bardzo dużą ilość zabytków archeologicznych. Odnaleziono np. relikty wrót bramy wjazdowej. Zachowały się z nich okucia. Ponadto wystąpiła duża ilość monet tzw. denarków jagiellońskich z XV w. Ponadto pozyskano oporządzenie jeździeckie w postaci np. ostróg, groty bełtów kuszy, kule armatnie.

- Co dalej z obiektem? Czy badania będą kontynuowane i na czym będzie polegał kolejny etap?

A.R.: - Prace będą kontynuowane w roku następnym. Planowane jest dokładne przebadanie obiektu i odsłonięcie jego murów fundamentowych – zarówno części mieszkalnej, jak i murów obronnych. Finalnie zostaną one zakonserwowane i wyeksponowane, a relikty zamku udostępnione zwiedzającym. Powstanie rezerwat archeologiczno-architektoniczny. Na pewno pojawią się ścieżki dydaktyczne i tablice ukazujące jak zamek mógł wyglądać w okresie swojej świetności.

Cała koncepcja projektu jest jednakże uzależniona od przebiegu badań archeologicznych i odsłaniania nieznanych partii zamku.

- Dziękuję za rozmowę.

Tło nie tylko historyczne

To ważne odkrycie na mapie historycznej powiatu myszkowskiego, a przede wszystkim gminy. Koziegłowy zyskały niebywały skarb, o którym głoszono dotychczas wyłącznie legendy. Samorząd będzie dysponentem tej perełki. Oby tylko przyszłość okazała się dla historii nieco bardziej łaskawa niż w przypadku innej gminy. Miejmy nadzieję, że żadnemu przyszłemu decydentowi nie przyjdzie do głowy sprzedanie obiektu.

Już teraz obecny burmistrz zapowiedział starania o uzyskanie dofinansowania z nowo ogłoszonego przez rząd programu „Polski Ład dla kultury”. Samorządy mają otrzymać dofinansowanie na odbudowę zabytków na poziomie aż 98% wartości inwestycji. Rząd zapewni na realizację tej wersji PŁ trzy miliardy zł.

- Praca przy zabytkach nie tylko spaja przeszłość z teraźniejszością i z przyszłością, praca przy zabytkach, to także inwestycja w gospodarkę lokalną. Wyobraźmy sobie, że to mogą być kolejne tysiące, a jak niektórzy liczą, nawet ponad 10 tysięcy inwestycji w zabytki w całej Polsce. W budynki użyteczności publicznej takie jak szkoły, żłobki, przedszkola, domy kultury, remizy. Niektóre z nich są już dzisiaj zabytkami i niszczeją - powiedział Premier Mateusz Morawiecki.