OCHRONA PRZYRODY W ŚLĄSKIM

Rozwój systemu obszarów chronionych w województwie śląskim i ochrony obszarów i obiektów cennych przyrodniczo określony został w Strategii Ochrony Przyrody Województwa Śląskiego. To dokument zawiera spis działań koniecznych do podjęcia aż do 2030 roku.

„Strategia Ochrony Przyrody Województwa Śląskiego do roku 2030 stanowi wkład województwa śląskiego w realizację Krajowej Strategii Ochrony i Zrównoważonego Użytkowania Różnorodności Biologicznej (2007) oraz celów proklamowanego przez ONZ Międzynarodowego Roku Różnorodności Biologicznej (2010).

Jest także częściową realizacją Uchwały Sejmiku Województwa Śląskiego Nr I/14/17/1999 z dnia 20 grudnia 1999 roku w sprawie przyjęcia dokumentu „Założenia Polityki Ekologicznej Górnego Śląska” oraz przekazania go do dalszej pracy nad stworzeniem całościowego dokumentu na temat Polityki Ekologicznej Województwa Śląskiego. Strategia jest komplementarna w stosunku do innych planów rozwoju o charakterze regionalnym.

W przyjętych ustaleniach wprowadza nowoczesne i najlepsze z dostępnych rozwiązań organizacyjnych, naukowych, technicznych, technologicznych i informatycznych. Strategia umożliwi uporządkowanie działań podejmowanych w województwie śląskim przez wszystkie podmioty realizujące zadania z zakresu ochrony przyrody oraz z nią powiązane” – zapewniają autorzy dokumentu.

Opisana została w nim diagnoza stanu zasobów środowiska przyrodniczego całego województwa oraz określono strategię działań edukacyjnych z zakresu ekologii i informacji przyrodniczej. Jest też diagnoza źródeł degradacji środowiska.

„Działalność gospodarcza człowieka ma znaczący wpływ na naturalną rzeźbę terenu, prowadząc do jej nieodwracalnego przekształcenia oraz powodując zmiany właściwości fizykochemicznych wierzchnich warstw gleby. Najważniejsze czynniki powodujące degradację lub dewastację powierzchni ziemi w województwie śląskim to:

· zajmowanie terenów o naturalnej rzeźbie na potrzeby osadnictwa, infrastruktury i przemysłu, · przekształcanie powierzchni ziemi wskutek podziemnej i powierzchniowej eksploatacji kopalin, · zajmowanie powierzchni pod składowanie odpadów oraz unieszkodliwianie niektórych rodzajów odpadów poprzez wypełnianie terenów niekorzystnie przekształconych, · przekształcanie i erozja gleby na terenach użytkowanych rolniczo i leśnych, · zanieczyszczenie gleby imisjami przemysłowymi oraz nielegalnie składowanymi odpadami. […]

Zagrożenia najtrudniejsze do wyeliminowania wynikają z postaw ludzkich. Rozpowszechnione jest przekonanie właścicieli gruntów, w tym rolnych, o „naturalnym” prawie do ich zabudowy, wywodzonym ze „świętego prawa własności”, i traktowanie ograniczeń wynikających z uopizp oraz ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jednolity: Dz.U. 2004 r.

Nr 121, poz. 1266 ze zm.) jako barier biurokratycznych hamujących rozwój (choć lokalnie stosunkowo łatwych do pokonania), a także domaganie się zniesienia/ograniczenia tych barier.

Degradacji krajobrazu sprzyja też brak szacunku do krajobrazu zastanego przy planowaniu i realizacji wielu różnej skali inwestycji, mający źródło m.in. w niedostatecznej edukacji, utrudniającej rozpoznawanie, rozumienie i odczuwanie wartości krajobrazu, także jako czynnika warunkującego jakość życia. Niektórzy inwestorzy czerpią indywidualny zysk kosztem zawłaszczania i/lub degradacji niedocenianego dobra wspólnego, jakim jest krajobraz.

Często spotyka się brak aktywności i postaw prospołecznych mieszkańców, niezbędnych do grupowego działania na rzecz ochrony krajobrazu, widoku, zastanego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego”.

Śląskie dba o przyrodę

„Ochrona przyrody, w dobie nasilającej się antropopresji, wymaga podejmowania działań mających na celu zapobieganie wymieraniu populacji i gatunków czy też utracie siedlisk i wartości przyrody nieożywionej. Czynna ochrona przyrody realizowana jest bezpośrednio w miejscach występowania (in situ) bądź poza naturalnym środowiskiem, względnie w miejscach przechowywania (ex situ) chronionych zasobów i tworów przyrody.

Na terenie województwa śląskiego liczne programy czynnej ochrony przyrody realizowane są przez jednostki naukowe, rządowe i samorządowe, a także stowarzyszenia i organizacje pozarządowe. Zdarzają się również przypadki podejmowania takich działań przez firmy prywatne.

W latach 2005-2010 prowadzono lub zrealizowano 313 projektów z zakresu ochrony czynnej, a planowanych jest kolejnych 16. […] Prowadzone na terenie województwa śląskiego działania z zakresu czynnej ochrony zwierząt in situ, mające na celu wspomaganie rozmnażania się gatunków na stanowiskach naturalnych Strategia Ochrony Przyrody Województwa Śląskiego do roku 2030 42 i zachowanie tych miejsc, dotyczą głównie stanowisk lęgowych ptaków.

W wielu gminach rozwieszane są budki lęgowe, a także platformy lęgowe dla bocianów białych. Na szeroką skalę rozwieszanie budek lęgowych prowadzą nadleśnictwa. Gatunki ptaków szczególnie uwzględniane w projektach ochrony czynnej to: bocian biały i bocian czarny, ślepowron, rybitwa rzeczna, bielik, pustułka, pójdźka, dudek i ptaki wróblowate. Stosunkowo częstym działaniem jest też wywieszanie skrzynek dla nietoperzy. Ptaki oraz ssaki są dokarmiane w okresie zimowym.

Dokarmianie realizowane jest przez koła łowieckie, nadleśnictwa, a często także przez gminy”.

Strategia zawiera również badania opinii na temat zagrożeń środowiska i stanu świadomości społecznej. „Mieszkańcy województwa śląskiego za najskuteczniejszą metodę ochrony przyrody uważają edukację przyrodniczą (41%) oraz zmianę sposobu myślenia o zasobach przyrodniczych (24%).

Zdaniem 94% mieszkańców województwa śląskiego ochrona przyrody jest ważna dla ich najbliższego otoczenia, jednak mniej niż połowa mieszkańców województwa śląskiego oraz mieszkańców kraju (odpowiednio 32% i 38%) bierze udział w akcjach propagujących ideę ochrony przyrody, a tylko 3% mieszkańców województwa śląskiego i 4% mieszkańców kraju deklaruje, że należą do organizacji działającej na rzecz ochrony przyrody.

Praktycznie połowa mieszkańców województwa śląskiego oraz mieszkańców kraju (odpowiednio 48% i 51%) zna organizacje działające na rzecz przyrody, z których najbardziej znaną organizacją jest Greenpeace.

Aż 42% mieszkańców województwa śląskiego i 61% mieszkańców kraju nie wie, czy na terenie województwa śląskiego znajduje się park narodowy. Natomiast 38% mieszkańców województwa śląskiego oraz 30% mieszkańców kraju błędnie odpowiedziało, iż na terenie województwa śląskiego znajduje się park narodowy”.

Zalecenia

„Ochrona różnorodności biologicznej wymaga podejmowania wszechstronnych działań na rzecz trwałego zachowania wszystkich jej elementów w miejscach ich naturalnego występowania (ochrona in situ), a także poza środowiskiem naturalnym w warunkach stworzonych i kontrolowanych przez człowieka (ochrona ex situ).

Ochrona in situ w zależności od potrzeb i uwarunkowań powinna polegać na zachowaniu nienaruszalności układów przyrodniczych w przypadku ekosystemów naturalnych (ochrona bierna) bądź aktywnej ingerencji w nie (ochrona czynna), w przypadku ekosystemów półnaturalnych i antropogenicznych oraz w sytuacji zagrożeń stwarzanych przez obce gatunki inwazyjne.

Celem horyzontalnym ochrony ex situ powinno być przywracanie gatunków do środowiska naturalnego, czemu służyć będą hodowle zachowawcze zwierząt, uprawy zachowawcze roślin oraz zabezpieczanie puli genowej w bankach genów.

Ochrona georóżnorodności wymaga podejmowania wszechstronnych działań na rzecz trwałego zachowania wszystkich jej elementów w miejscach ich naturalnego występowania (ochrona in situ), a także poza środowiskiem naturalnym w miejscach ich przechowywania lub udostępniania (ochrona ex situ).

Istniejący system obszarów chronionych wymaga weryfikacji oraz uzupełnienia tak, aby zapewniał pełną reprezentatywność siedlisk przyrodniczych i gatunków oraz elementów, zjawisk i procesów form i zjawisk geologicznych i geomorfologicznych. Znaczącym wzmocnieniem systemu ochrony będzie utworzenie Jurajskiego Parku Narodowego.

Dla wzmocnienia ochrony konieczne jest opracowanie i wdrożenie wymaganych prawem planów zadań ochronnych i planów ochrony, a także rozszerzenie wymogu sporządzania planów zadań ochronnych dla wszystkich form ochrony przyrody. Wprowadzenie ochrony najważniejszych w skali regionu i kraju korytarzy ekologicznych znacznie poprawi spójność systemu zapewniając powiązania przyrodnicze pomiędzy obszarami Natura 2000 i rezerwatami przyrody.

Należy wzmocnić działania instytucjonalne na rzecz zwalczania nielegalnego obrotu gatunkami podlegającymi ochronie prawnej oraz okazami skał, skamieniałości i minerałów. Uregulowania wymagają procedury postępowania z żywymi okazami zabezpieczonymi przez służby celne, policję i straż miejską na terenie województwa.

Różnorodność biologiczną i georóżnorodność musimy chronić po to, aby móc z niej obecnie oraz w przyszłości korzystać w sposób zrównoważony, mając na uwadze konieczność zachowania ciągłości zachodzących w niej procesów oraz zapewnienie odnawialności zasobów. Realizacja idei rozwoju zrównoważonego wymaga wdrożenia na terenie województwa śląskiego racjonalnego użytkowania, w szczególności: zasobów wodnych, gleb, kopalin i różnorodności biologicznej”.

Cały dokument dostępny jest pod adresem: https://www.slaskie.pl/download/content/66630