Uwaga na zwroty dotacji z programu „Czyste Powietrze”! Nawet po kilku latach możesz stracić pieniądze

Uwaga na zwroty dotacji z programu „Czyste Powietrze”!

Nawet po kilku latach możesz stracić pieniądze

Program „Czyste Powietrze” to rządowa inicjatywa, która miała pomóc Polakom wymienić stare, kopcące piece na nowoczesne i ekologiczne źródła ogrzewania. Dzięki niej wiele osób mogło zmodernizować swoje domy i obniżyć rachunki za ogrzewanie. Ale uwaga – nieprzestrzeganie warunków umowy może skończyć się bardzo nieprzyjemnie. Nawet po kilku latach możesz zostać zmuszony do zwrotu całej dotacji – razem z odsetkami.

Wiele osób nie wie, że podpisując umowę o dofinansowanie w ramach programu „Czyste Powietrze”, zobowiązują się nie tylko do zrealizowania inwestycji, ale także do tego, że przez minimum 5 lat od jej zakończenia będą przestrzegać określonych zasad. Jedną z najważniejszych jest całkowita likwidacja wszystkich nieekologicznych źródeł ciepła – na przykład starych pieców węglowych czy „kopciuchów”, ale też kominków znajdujących się w domu, jeśli te nie spełniają eko-warunków.

Jeśli kontrola – przeprowadzona przez pracowników Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska lub innych uprawnionych instytucji – wykaże, że w domu nadal funkcjonuje taki piec, nawet jeśli nie jest używany, może to być podstawą do odebrania całej dotacji i doliczenia odsetek, jak przy długu skarbowym.

Historia z życia wzięta: dotacja do zwrotu i interwencja poselska

Do takiej sytuacji doszło ostatnio w powiecie częstochowskim. Kobieta, która skorzystała z programu, została wezwana do zwrotu całej przyznanej dotacji – bo podczas kontroli okazało się, że w jej domu nadal stoi stary piec. Co więcej – musiała zapłacić również odsetki liczone od dnia wypłaty pieniędzy.

Sprawa stała się na tyle poważna, że interweniowała w jej imieniu posłanka Lidia Burzyńska. Zwróciła się do Ministerstwa Klimatu i Środowiska z pytaniem, czy można jakoś pomóc osobom, które znalazły się w podobnej sytuacji. Wiceminister Krzysztof Bolesta odpowiedział, że decyzje w takich sprawach podejmują indywidualnie Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska – i to tam trzeba składać prośby o umorzenie lub rozłożenie długu na raty.

– Z prośbą o pomoc zwróciła się do mnie mieszkanka, która w wyniku przeprowadzonej kontroli w ramach programu „Czyste Powietrze” została zobowiązana do zwrotu przyznanej dotacji wraz z odsetkami, ponieważ na jej posesji znajdował się nieużywany kocioł. Po dokładnej analizie sprawy, w tym dokumentacji złożonej przez właścicielkę nieruchomości oraz opinii kominiarskiej, potwierdzono jednoznacznie, że piec nie był wykorzystywany.

Wystąpiłam w tej sprawie do ministra, mając świadomość, że prawo należy bezwzględnie respektować – ale też z przekonaniem, że procedury administracyjne powinny iść w parze z ludzką wrażliwością i empatią. Pomoc obywatelowi jest nie tylko obowiązkiem, ale też sensem i misją pracy parlamentarzysty, dlatego nie mogłam pozostać obojętna na ludzką krzywdę.

Program „Czyste Powietrze” - bardzo potrzebny zresztą - skierowany jest także do osób potrzebujących i teraz wyobraźmy sobie sytuację, w której niepracujący obywatel musi dokonać zwrotu dotacji wraz z odsetkami z powodu niedopatrzenia. Czy dotacja, która miała poprawić stan życia rodziny, ma być źródłem jej problemów prawnych czy finansowych? Nie możemy na to pozwolić – powiedziała poseł Lidia Burzyńska.

Co warto wiedzieć?

1. Masz 5 lat „okresu kontroli” – w tym czasie Twój dom może być sprawdzony bez zapowiedzi.

2. Musisz usunąć wszystkie stare źródła ciepła – nie wystarczy ich „nie używać”. Muszą być zlikwidowane fizycznie.

3. Dokumentacja to podstawa – trzymaj faktury, protokoły demontażu, zdjęcia z przebiegu prac.

4. Nie wprowadzaj zmian bez zgłoszenia – jeśli zmieniasz coś w instalacji grzewczej, zgłoś to do WFOŚiGW.

5. W razie problemów – pisz wniosek o umorzenie lub rozłożenie spłaty. Pomoc posła lub prawnika też może być przydatna.

Jak się zabezpieczyć?

• Skonsultuj się z instalatorem – upewnij się, że wszystkie stare źródła ciepła zostaną usunięte zgodnie z przepisami.

• Zrób dokumentację zdjęciową przed i po – to może być dowód przy ewentualnej kontroli.

• Zgłaszaj zakończenie inwestycji zgodnie z procedurami – nie czekaj z tym na ostatnią chwilę.

• Regularnie sprawdzaj, czy nie pojawiły się zmiany w regulaminie programu „Czyste Powietrze”.

Nowe „Czyste Powietrze” – prostsze zasady, większe wsparcie i realna pomoc dla potrzebujących

Od 31 marca 2025 roku trwa nowy nabór wniosków w programie „Czyste Powietrze”, który przeszedł kompleksową reformę. To największe przedsięwzięcie proekologiczne w Polsce, mające na celu poprawę jakości powietrza oraz wspieranie właścicieli domów jednorodzinnych w wymianie starych, nieefektywnych źródeł ciepła i poprawie efektywności energetycznej budynków.

Nowa wersja programu to efekt szerokich konsultacji, intensywnej pracy ekspertów oraz odpowiedzi na dotychczasowe problemy i potrzeby obywateli. Główne zmiany obejmują uproszczenie procedur, ukierunkowanie wsparcia na osoby najbardziej potrzebujące oraz zwiększenie roli samorządów i lokalnych instytucji.

Trzy główne cele reformy

Jak podkreśliła minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska, przyświecały jej trzy najważniejsze priorytety:

- Walka z ubóstwem energetycznym – wsparcie skierowane jest przede wszystkim do osób, które nie mogą sobie pozwolić na kosztowne inwestycje termomodernizacyjne.

- Eliminacja „rachunków grozy” – czyli zbyt wysokich kosztów ogrzewania, wynikających ze złego stanu technicznego domów.

- Racjonalne i przejrzyste wydatkowanie środków publicznych – ograniczenie nadużyć i maksymalizacja korzyści dla społeczeństwa.

(lista dostępna na stronie: rejestrcheb.mrit.gov.pl) i mogą być również objęte dofinansowaniem – do 1600 zł łącznie.

Budżet programu – aż 10 miliardów złotych

Program „Czyste Powietrze” otrzymał dodatkowe 10 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego, które zostaną przeznaczone na bezzwrotne dotacje. Dzięki temu ma szansę stać się jeszcze bardziej dostępny i skuteczny, zwłaszcza dla rodzin w trudnej sytuacji finansowej.

Wprowadzenie operatorów – pomoc krok po kroku

Ogólnopolski system operatorów programu to jeden z fundamentów nowego podejścia. W pierwszym etapie operatorami są przede wszystkim gminy i wojewódzkie fundusze. Operatorzy mają pomagać wnioskodawcom od momentu podjęcia decyzji o przystąpieniu do programu aż do jego rozliczenia.

- Operatorzy bezpłatnie: - Pomogą skompletować dokumenty, - Pomogą przy wyborze wykonawcy, - Nadzorują proces realizacji, - Weryfikują spełnienie warunków programu.

Za każde skutecznie przeprowadzone wsparcie operator otrzyma ryczałt w wysokości 1700 zł.

Kto może skorzystać z programu?

Program jest przeznaczony dla osób fizycznych, które są właścicielami lub współwłaścicielami domów jednorodzinnych lub wydzielonych lokali mieszkalnych z własną księgą wieczystą. Warunkiem jest posiadanie tej własności przez co najmniej 3 lata przed złożeniem wniosku (z wyłączeniem przypadków dziedziczenia).

Dotacja może być przyznana tylko raz na jeden budynek lub lokal.

Wnioski będą rozpatrywane przez właściwe terytorialnie Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW), które odpowiadają także za wypłaty środków – w całości lub w trzech częściach.

Obowiązkowy standard energetyczny

Nowością jest obowiązek potwierdzenia standardu energetycznego budynku przed i po realizacji inwestycji. Wymagane dokumenty to: - Audyt energetyczny (przed inwestycją), - Świadectwo charakterystyki energetycznej (po inwestycji). - Dokumenty muszą być przygotowane przez certyfikowanego specjalistę

Nowe progi dochodowe i poziomy dofinansowania

Program oferuje trzy poziomy wsparcia w zależności od dochodu:

* Poziom podstawowy (dotacja do 40%) – dla osób z rocznym dochodem do 135 000 zł.

* Poziom podwyższony (do 70%) – dla gospodarstw: - wieloosobowych – dochód miesięczny do 2 250 zł na osobę, - jednoosobowych – do 3 150 zł.

* Poziom najwyższy (do 100%) – dla gospodarstw: - wieloosobowych – dochód do 1 300 zł na osobę, - jednoosobowych – do 1 800 zł, - oraz osób pobierających zasiłki (stały, okresowy, rodzinny, specjalny opiekuńczy).

- dodatkowo, budynek musi mieć wysokie zapotrzebowanie energetyczne (ponad 140 kWh/m²/rok).

Zaliczki tylko przez operatora – nowe zasady prefinansowania

Zaliczka do 35% wartości inwestycji będzie możliwa tylko przez operatora i tylko w przypadku poziomu podwyższonego i najwyższego. Warunkiem jej wypłaty jest dołączenie do wniosku umów z wykonawcami oraz zaakceptowanie listy sprawdzającej przez operatora.

Środki będą przekazywane bezpośrednio na konto wykonawcy, na podstawie dyspozycji beneficjenta.

Lista ZUM – pewność co do jakości materiałów i urządzeń

Wybierając materiały i urządzenia objęte dotacją, należy korzystać z tzw. listy ZUM (Zielonych Urządzeń i Materiałów). Jest to lista urządzeń, które spełniają określone normy jakości i efektywności, np.: - Pompy ciepła (z europejskim certyfikatem), - Kotły na pellet, - Kotły zgazowujące drewno.

Dzięki temu beneficjenci mają pewność, że kupują sprzęt dopuszczony do dofinansowania.

Jak podkreśla prezes NFOŚiGW, Dorota Zawadzka-Stępniak, nowa odsłona programu „Czyste Powietrze” to wynik szeroko zakrojonych konsultacji, pracy ekspertów i dialogu z obywatelami.

– Program stanie się bardziej efektywny, uczciwy i dostępny dla tych, którzy najbardziej go potrzebują. Publiczne pieniądze będą wydawane mądrze i transparentnie – powiedziała prezes Funduszu.

W czasach rosnących kosztów energii, coraz większych wyzwań klimatycznych i pogarszającej się jakości powietrza, „Czyste Powietrze” staje się kluczowym narzędziem państwa do wspierania obywateli oraz ochrony zdrowia i środowiska. Beneficjenci muszą tylko pamiętać o spełnieniu warunków umowy także w ciągu 5 lat trwałości. (kk)