Zrównoważona gospodarka zasobami surowców naturalnych i racjonalna gospodarka zasobami glebowymi

Z R Ó W N O W A Ż O N A G O S P O D A R K A Z A S O B A M I S U R O W C Ó W N A T U R A L N Y C H I R A C J O N A L N A G O S P O D A R K A Z A S O B A M I G L E B O W Y M I

Do XIX wieku człowiek bez większych skutków ingerował w środowisko. Przyroda z łatwością radziła sobie z tymi nieznacznymi zmianami, dążąc do równowagi. Jednak po XIX wieku działalność człowieka w środowisku naturalnym doprowadziła do znacznych, często nieodwracalnych zmian. Degradacja wymusiła na populacji ludzkiej poznanie procesów przyrodniczych i dostosowanie własnego środowiska do życia w zgodzie z naturą.

Takie działanie to nic innego jak zrównoważony rozwój. Definiuje się go jako proces mający na celu zaspokojenie aspiracji rozwojowych obecnego pokolenia w sposób umożliwiający realizację tych samych dążeń przez następne pokolenia. Proces ten wymaga także racjonalnego gospodarowania zasobami planety.

Zasoby naturalne dzielimy na niewyczerpywalne (powietrze, woda) i wyczerpywalne – odnawialne (gleby, lasy) oraz nieodnawialne (węgiel, ropa naftowa, gaz ziemny). W przypadku zasobów naturalnych niewyczerpywalnych ich racjonalne gospodarowanie polega przede wszystkim na ograniczeniu emisji zanieczyszczeń.

Konieczne jest również racjonalne gospodarowanie zasobami wyczerpywalnymi. Dobrym przykładem realizowania koncepcji zrównoważonego rozwoju jest gospodarka leśna. Kiedyś leśnictwo oparte było na potrzebach technicznych, tworzono monobloki – lasy jednego gatunku. Dziś gospodarka leśna opiera się na zapisach ustawy o lasach oraz o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju.

Prowadzi się ją według zasad powszechnej ochrony, trwałości utrzymania, ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji oraz powiększania zasobów lasu.

Znacznie trudniejszą materią z katalogu odnawialnych zasobów wyczerpywalnych są gleby. Wymagają dłuższego czasu rekultywacji i powinny być bardziej chronione. Racjonalne gospodarowanie środowiskiem glebowym określają zasady Wspólnej Polityki Rolnej UE.

Mają zapobiegać największym glebowym zagrożeniom: degradacji fizycznej w wyniku zagęszczania i zasklepiania gleb, erozji i zakwaszania, intensyfikacji procesów utraty substancji organicznej, niekorzystnych zmianom bioróżnorodności, gromadzenia się zanieczyszczeń w glebach czy suszom glebowym.

Przykładem racjonalnego gospodarowania glebą jest Ogólnopolski program regeneracji środowiskowej gleb poprzez ich wapnowanie. To proces polegający na stosowaniu nawozów wapniowych, które mają odkwasić glebę i poprawić jej właściwości – chemiczne, fizyczne i przede wszystkim biologiczne. Ze zrównoważoną gospodarką glebową wiąże się pojęcie permakultury.

To sposób gospodarki rolnej polegający na troszczeniu się o planetę, by wszystkie systemy życia mogły przetrwać i rozwijać się, troszczenie się o ludzi, by mieli dostęp do niezbędnych do życia dóbr, dzielenie się nadmiarem. Koncepcja realizuje zasady rolnictwa ekologicznego, agroleśnictwa czy rolnictwa zintegrowanego.

Rekultywacja i recykling stanowią współcześnie główne sposoby racjonalnego gospodarowania zasobami środowiska przyrodniczego. Racjonalne gospodarowanie środowiskiem przyrodniczym polega także na rewitalizacji terenów poeksploatacyjnych. Dobrym przykładem jest tworzenie w miejscu dawnych kamieniołomów parków. Rekultywowane miejsce dostaje nowe życie.

Recykling zakłada zachowanie zasobów naturalnych poprzez odzyskiwanie surowców z produktów odpadowych i wykorzystywanie ich do produkcji nowych. Zasadą działania recyklingu jest maksymalizacja ponownego wykorzystania materiałów odpadowych, z uwzględnieniem minimalizacji nakładów na ich przetworzenie.